Đặc Tính Sinh Học Của Mối: Cấu Trúc Đàn Và Các Đẳng Cấp

Đặc Tính Sinh Học Của Mối: Cấu Trúc Đàn Và Các Đẳng Cấp

Đàn mối được tổ chức như thế nào?

Mối là côn trùng đa hình thái, sống thành đàn có tổ chức chặt chẽ. Trong cùng một đàn, các cá thể có hình dạng và chức năng khác hẳn nhau tùy theo đẳng cấp mà chúng thuộc về. Toàn bộ đàn được chia thành hai loại hình lớn:

• Loại hình sinh sản: có cơ quan sinh sản phát dục hoàn chỉnh, đảm nhiệm việc duy trì nòi giống.
• Loại hình không sinh sản: cơ quan sinh sản không phát dục hoàn chỉnh, đảm nhiệm việc kiếm ăn, nuôi đàn và bảo vệ tổ.

Nhóm sinh sản gồm những đẳng cấp nào?

Mối vua và mối chúa nguyên thủy

Đây là cặp sáng lập đàn. Sau khi bay giao hoan, mối cánh rụng cánh, ghép đôi rồi giao phối và đẻ trứng - từ đó trở thành mối vua và mối chúa nguyên thủy. Về hình thái, chúng có màu thẫm hơn và cơ thể rắn chắc hơn các đẳng cấp khác, mắt kép và mắt đơn đều phát triển. Một dấu hiệu nhận biết đặc trưng là mặt lưng của ngực giữa và ngực sau vẫn còn giữ lại hai đôi vẩy cánh sau khi cánh đã rụng.

Mối chúa có phần bụng cực kỳ lớn do buồng trứng phát triển, đảm nhiệm việc đẻ trứng. Mối vua đảm nhiệm việc thụ tinh. Sức sinh sản của cặp này rất lớn và là lý do một đàn mối có thể tăng lên hàng trăm nghìn cá thể.

Mối vua, mối chúa bổ sung

Khi mối vua hoặc mối chúa nguyên thủy chết hoặc khi đàn phát triển quá lớn, đàn có thể hình thành cá thể sinh sản thay thế ngay trong tổ mà không cần qua giai đoạn bay giao hoan. Đây là cơ chế giúp đàn mối tồn tại rất bền - đó cũng là lý do việc chỉ tiêu diệt một cá thể sinh sản không đủ để triệt tiêu cả đàn.

Mối cánh

Là những cá thể sinh sản chưa trưởng thành, có cánh, chờ đến mùa để bay ra khỏi tổ lập đàn mới. Đây chính là những con mối bay vào nhà theo ánh đèn vào đầu mùa mưa - dấu hiệu cho thấy trong hoặc gần khu vực đang có một đàn mối trưởng thành.

Nhóm không sinh sản gồm những đẳng cấp nào?

Mối lính

Mối lính đảm nhiệm chức năng bảo vệ đàn. Do bộ phận miệng đã chuyên hóa cao với hàm trên rất phát triển để chiến đấu, mối lính mất khả năng tự lấy thức ăn và phải được mối thợ mớm cho ăn.

Hình thái mối lính khác nhau theo nhóm phân loại: ở phân họ Nasutitermitinae, hàm trên nhỏ nhưng phần trán kéo dài thành dạng ống (gọi là ống trán); các nhóm khác thì hàm trên phát triển mạnh. Hầu hết các chủng loại mối đều có mối lính, riêng giống Anoplotermes không có đẳng cấp này. Một số loài còn phân hóa thành hai kiểu mối lính lớn và nhỏ.

Mối thợ

Mối thợ là đẳng cấp chiếm số lượng đông nhất trong đàn. Chúng có cả cá thể đực và cái nhưng cơ quan sinh sản không phát dục hoàn chỉnh nên không đẻ được.

Mối thợ đảm nhiệm gần như toàn bộ công việc của đàn: kiếm ăn, xây tổ, đắp đường đất, chăm sóc trứng và ấu trùng, mớm thức ăn cho mối lính và cặp sinh sản. Ở những họ tương đối nguyên thủy như Kalotermitidae và Termopsidae thường thiếu đẳng cấp mối thợ thực thụ, còn ở các họ khác mối thợ chiếm đại đa số.

Vì sao hiểu cấu trúc đàn lại quan trọng khi xử lý mối?

Ba đặc điểm sinh học trên dẫn tới ba hệ quả trực tiếp trong thực tế xử lý:

Tìm hiểu thêm

• Phân biệt mối và kiến - hai loài rất dễ nhầm nhưng cách xử lý khác hẳn nhau.
• Mối gỗ ẩm (mối nhà) và mối gỗ khô - hai nhóm gây hại phổ biến nhất.
• Dịch vụ diệt mối tận gốc - cách áp dụng những nguyên lý trên vào xử lý thực tế.

Câu Hỏi Thường Gặp

Một đàn mối có bao nhiêu mối chúa?

Ban đầu đàn chỉ có một cặp mối vua và mối chúa nguyên thủy. Tuy nhiên khi đàn phát triển lớn hoặc khi cặp nguyên thủy chết, đàn có thể hình thành thêm mối vua và mối chúa bổ sung ngay trong tổ. Vì vậy một đàn lâu năm có thể có nhiều hơn một cá thể sinh sản - đây là lý do việc xử lý phải nhắm vào cả đàn.

Vì sao mối lính không tự ăn được?

Do bộ phận miệng của mối lính đã chuyên hóa cho chức năng chiến đấu, hàm trên phát triển rất mạnh khiến chúng mất khả năng tự lấy thức ăn. Mối thợ phải mớm thức ăn cho mối lính. Chính tập tính chia sẻ thức ăn này là cơ sở để phương pháp bả sinh học lan hoạt chất ra toàn đàn.